δουράτεος ἵππος : Cheval artificiel

Odysseus : ceci est un cheval

Récit du cheval (s/o) : sortie des grecs, entrée du cheval.

cheval séducteur ἵππῳ ἔνι ξεστῷ od.4.272

τρὶς δὲ περίστειξας κοῖλον λόχον ἀμφαφόωσα, od.4.277

*

Pénélope : ceci est un métier

Double toil and trouble

Fin et grand oeuvre λεπτὸν καὶ περίμετρον

Tissage fatal inspiré d'un dieu

οἱ δὲ γάμον σπεύδουσιν: ἐγὼ δὲ δόλους τολυπεύω.

φᾶρος μέν μοι πρῶτον ἐνέπνευσε φρεσὶ δαίμων,

στησαμένῃ μέγαν ἱστόν, ἐνὶ μεγάροισιν ὑφαίνειν,

λεπτὸν καὶ περίμετρον: ἄφαρ δ᾽ αὐτοῖς μετέειπον:

κοῦροι, ἐμοὶ μνηστῆρες, ἐπεὶ θάνε δῖος Ὀδυσσεύς,

μίμνετ᾽ ἐπειγόμενοι τὸν ἐμὸν γάμον, εἰς ὅ κε φᾶρος

ἐκτελέσω—μή μοι μεταμώνια νήματ᾽ ὄληται—

Λαέρτῃ ἥρωϊ ταφήϊον, εἰς ὅτε κέν μιν

μοῖρ᾽ ὀλοὴ καθέλῃσι τανηλεγέος θανάτοιο:

μή τίς μοι κατὰ δῆμον Ἀχαιϊάδων νεμεσήσῃ,

αἴ κεν ἄτερ σπείρου κεῖται πολλὰ κτεατίσσας.

(Od. 19.137)

*

Odysseus chimère textu-el ἀλλ᾽ ὅτε δὴ μύθους καὶ μήδεα πᾶσιν ὕφαινον Il.3.212

οὐ γὰρ ἀπὸ δρυός ἐσσι παλαιφάτου οὐδ᾽ ἀπὸ πέτρης. 19.163

*

Textus / texte

Πηνελόπεια : πηνιον ελειν joueuse de peigne 

Tourner le récit, ourdir la ruse, tisser le temps 

Ἀντίνοος δέ μιν οἶος ἀμειβόμενος προσέειπε:

‘

Τηλέμαχ᾽ ὑψαγόρη, μένος ἄσχετε, ποῖον ἔειπες

ἡμέας αἰσχύνων: ἐθέλοις δέ κε μῶμον ἀνάψαι.

σοὶ δ᾽ οὔ τι μνηστῆρες Ἀχαιῶν αἴτιοί εἰσιν,

ἀλλὰ φίλη μήτηρ, ἥ τοι πέρι κέρδεα οἶδεν.

ἤδη γὰρ τρίτον ἐστὶν ἔτος, τάχα δ᾽ εἶσι τέταρτον,

ἐξ οὗ ἀτέμβει θυμὸν ἐνὶ στήθεσσιν Ἀχαιῶν.

πάντας μέν ῥ᾽ ἔλπει καὶ ὑπίσχεται ἀνδρὶ ἑκάστῳ

ἀγγελίας προϊεῖσα, νόος δέ οἱ ἄλλα μενοινᾷ.

ἡ δὲ δόλον τόνδ᾽ ἄλλον ἐνὶ φρεσὶ μερμήριξε:

στησαμένη μέγαν ἱστὸν ἐνὶ μεγάροισιν ὕφαινε,

λεπτὸν καὶ περίμετρον: ἄφαρ δ᾽ ἡμῖν μετέειπε:

‘

κοῦροι ἐμοὶ μνηστῆρες, ἐπεὶ θάνε δῖος Ὀδυσσεύς,

μίμνετ᾽ ἐπειγόμενοι τὸν ἐμὸν γάμον, εἰς ὅ κε φᾶρος

ἐκτελέσω, μή μοι μεταμώνια νήματ᾽ ὄληται,

Λαέρτῃ ἥρωι ταφήιον, εἰς ὅτε κέν μιν

μοῖρ᾽ ὀλοὴ καθέλῃσι τανηλεγέος θανάτοιο,

μή τίς μοι κατὰ δῆμον Ἀχαιϊάδων νεμεσήσῃ.

αἴ κεν ἄτερ σπείρου κεῖται πολλὰ κτεατίσσας.

’

ὣς ἔφαθ᾽, ἡμῖν δ᾽ αὖτ᾽ ἐπεπείθετο θυμὸς ἀγήνωρ.

ἔνθα καὶ ἠματίη μὲν ὑφαίνεσκεν μέγαν ἱστόν,

νύκτας δ᾽ ἀλλύεσκεν, ἐπεὶ δαΐδας παραθεῖτο.

(od 2.84)

*

Cheval, linceul : l'efficace du signe

*

Signe ambiguë  : "Equo ne credite, Teucri. Quidquid id est, timeo Danaos et dona ferentes." (Laocoön , Virgile)

*

gagner la guerre avec une poignée d'hommes plutôt qu'une armée, un cheval de bois plutôt qu'un char attelé de puissants destriers, une ruse abusant même la plus fine des femmes grecques (Hélène) : puissance de la métis du couple infernal d'Odysseus/Athéna, ironie macabre d'Homère

*

De l'épopée au cheval de bois : polytropos Homère

*

cheval chimère : allégorie de l'invention/com-position, assemblage protéiforme (Πρωτεύς)

*

Cheval ambivalent comme le chant (sirène), la promesse (Pénélope [Pen]), le vin (cyclope)...

*

Od/Pen // cheval/ métier à tisser : le signe du travail